ใช้สี่อย่างประกอบกัน หนึ่งคือจำนวน แผลเดี่ยวมักชี้ไปทางการบาดเจ็บหรือแผลร้อนใน ส่วนแผลหลายจุดพร้อมกันมักชี้ไปทางการติดเชื้อ สองคือตำแหน่ง แผลที่กลับมาที่เดิมเสมอมักบอกว่ามีอะไรเสียดสีอยู่ สามคือมีไข้ร่วมไหม ซึ่งเป็นสัญญาณของการติดเชื้อ สี่คือระยะเวลา NHS ระบุว่าแผลส่วนใหญ่หายเองใน 1–2 สัปดาห์ และควรพบแพทย์เมื่ออยู่นานเกิน 3 สัปดาห์ ข้อจำกัดคือการดูด้วยตาอย่างเดียวแยกไม่ได้ทุกกรณี
คนส่วนใหญ่ที่ส่องกระจกดูแผลในปากกำลังพยายามทำสิ่งเดียวกัน คือเทียบกับรูปในอินเทอร์เน็ตแล้วหาว่ามันคืออะไร
วิธีนี้มีข้อจำกัดที่ต้องรู้ก่อน เพราะแผลจากคนละสาเหตุอาจดูคล้ายกันมาก สิ่งที่ช่วยได้มากกว่าคือดูหลายอย่างประกอบกัน ไม่ใช่ดูแค่หน้าตาของแผล
สี่อย่างที่ควรสังเกต
| สิ่งที่ดู | สิ่งที่มันบอก | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| จำนวนแผล | แผลเดี่ยวมักชี้ไปทางการบาดเจ็บหรือแผลร้อนใน แผลหลายจุดพร้อมกันมักชี้ไปทางการติดเชื้อ | ไม่ใช่กฎตายตัว แผลร้อนในชนิด herpetiform ก็เป็นแผลเล็กหลายจุดได้ |
| ตำแหน่ง | แผลที่กลับมาที่เดิมเสมอมักบอกว่ามีอะไรเสียดสีอยู่ เช่น ฟันคมหรืออุปกรณ์ในช่องปาก | ตำแหน่งยังบอกผลกระทบด้วย แผลใต้ลิ้นหรือใกล้คอหอยรบกวนการกลืนมากกว่า |
| มีไข้ร่วมไหม | ไข้เป็นสัญญาณที่ชี้ไปทางการติดเชื้อ | แผลร้อนในโดยทั่วไปไม่มีไข้ ถ้ามีไข้ร่วมกับแผลหลายจุด โดยเฉพาะในเด็ก ควรให้แพทย์ประเมิน |
| ระยะเวลา | แผลส่วนใหญ่หายเองใน 1–2 สัปดาห์ ถ้าอยู่นานเกิน 3 สัปดาห์ ควรพบแพทย์ | NHS ระบุเกณฑ์นี้ชัดเจน และเป็นเกณฑ์ที่ใช้ตัดสินใจได้ตรงที่สุด |
สังเกตว่าสามในสี่ข้อไม่ใช่การดูหน้าตาของแผล นั่นไม่ใช่เรื่องบังเอิญ เพราะบริบทรอบตัวแผลบอกอะไรได้มากกว่าตัวแผลเอง
ลักษณะที่พบบ่อยของแต่ละกลุ่ม
| กลุ่ม | ลักษณะที่มักพบ | บริบทที่มักมาด้วย |
|---|---|---|
| แผลจากการบาดเจ็บ | แผลเดี่ยว ตำแหน่งตรงกับฟันหรือจุดที่กระแทก | มักนึกออกว่าเกิดตอนไหน เช่น กัดตอนกินข้าว HSE ระบุว่า traumatic ulcer มักเริ่มเป็นรอยเจ็บที่กระพุ้งแก้ม แล้วขยายเป็นแผลเหลืองเจ็บ อาจใช้เวลาถึง 2 สัปดาห์จึงหาย |
| แผลร้อนใน | แผลกลมหรือรี ขอบแดง กลางขาวหรือเหลือง | ไม่ติดต่อ เกิดในปากเท่านั้น มักไม่มีไข้ NIDCR ระบุว่ายังไม่ทราบสาเหตุแน่ชัด |
| แผลจากการติดเชื้อไวรัส | แผลหลายจุด อาจมีตุ่มน้ำก่อนแตกเป็นแผล | มักมีไข้นำมาก่อน พบบ่อยในเด็ก บางรายมีผื่นที่มือ เท้า หรือก้น |
| เริมที่ริมฝีปาก | มักเริ่มเป็นตุ่มน้ำแล้วแตก อยู่ที่ริมฝีปากหรือรอบปาก | ติดต่อได้ ต่างจากแผลร้อนในซึ่งเกิดในปากเท่านั้น |
| แผลจากการรักษามะเร็ง | แผลกว้างและกระจาย เจ็บมาก | อยู่ระหว่างเคมีบำบัดหรือฉายแสง NCI ระบุว่าเยื่อบุช่องปากเป็นเป้าหมายของพิษจากการรักษาเพราะผลัดเซลล์เร็ว |
ข้อจำกัดของการดูด้วยตา
ส่วนนี้สำคัญพอ ๆ กับตารางด้านบน
แผลจากคนละสาเหตุอาจดูคล้ายกันมาก โดยเฉพาะในระยะแรก แผลร้อนในที่เพิ่งเริ่มกับแผลจากไวรัสระยะแรกอาจแยกไม่ออกด้วยตา และการมีหรือไม่มีลักษณะบางอย่างก็ไม่ได้ตัดสาเหตุใดออกอย่างเด็ดขาด
ที่สำคัญกว่านั้น เกณฑ์ที่ใช้ตัดสินใจไปพบแพทย์ไม่ได้อยู่ที่หน้าตาของแผลเลย NHS ระบุเกณฑ์ที่ระยะเวลาคือเกิน 3 สัปดาห์ และที่การเปลี่ยนแปลง เช่น แผลใหญ่กว่าเดิมหรืออยู่ใกล้คอหอย ส่วน NIDCR ระบุเกณฑ์ที่ผลกระทบ คือเจ็บจนกินหรือดื่มลำบาก และที่ความถี่ คือเป็นซ้ำบ่อย
นั่นแปลว่าการพยายามหาชื่อของแผลจากรูปในอินเทอร์เน็ตอาจไม่ใช่การใช้เวลาที่ดีที่สุด สิ่งที่ให้คำตอบตรงกว่าคือจดว่ามันเริ่มเมื่อไร เปลี่ยนไปอย่างไร และมันขวางการกินดื่มแค่ไหน