ไม่ใช่เพราะแผลรุนแรงกว่า แต่เพราะตำแหน่ง ลิ้นขยับเกือบตลอดเวลาทั้งตอนพูด เคี้ยว และกลืน แผลที่ลิ้นจึงถูกกระทบซ้ำมากกว่าแผลตำแหน่งอื่นที่ขนาดเท่ากัน AAP ระบุว่าความเจ็บจากแผลในปากจะแย่ลงเมื่อกลืน สาเหตุของแผลที่ลิ้นไม่ต่างจากที่อื่น ทั้งการกัด แผลร้อนใน และสาเหตุอื่น เกณฑ์ที่ใช้ตัดสินใจก็เหมือนกัน คือ NHS ระบุว่าควรพบแพทย์เมื่อแผลอยู่นานเกิน 3 สัปดาห์
คนที่เป็นแผลที่ลิ้นมักบอกว่ามันคนละเรื่องกับแผลที่อื่น พูดก็เจ็บ กินก็เจ็บ กลืนน้ำลายก็เจ็บ
ความรู้สึกนั้นตรงกับความจริง แต่เหตุผลไม่ได้อยู่ที่ตัวแผล มันอยู่ที่ตำแหน่ง
ทำไมตำแหน่งจึงสำคัญกว่าขนาด
ลิ้นเป็นอวัยวะที่แทบไม่หยุดขยับ มันขยับตอนพูด ตอนเคี้ยว ตอนกลืน และแม้แต่ตอนที่เราไม่ได้ตั้งใจทำอะไร การกลืนน้ำลายเกิดขึ้นตลอดวันโดยอัตโนมัติ
ผลคือแผลที่ลิ้นถูกกระทบซ้ำบ่อยกว่าแผลขนาดเท่ากันในตำแหน่งที่นิ่งกว่า AAP ระบุว่าความเจ็บจากแผลในปากจะแย่ลงเมื่อกลืน ซึ่งอธิบายว่าทำไมแผลใต้ลิ้นหรือด้านข้างลิ้นจึงรบกวนได้ทั้งวัน
นอกจากนี้ ลิ้นยังไปสัมผัสฟันตลอดเวลา แผลที่ด้านข้างลิ้นซึ่งอยู่ตรงกับแนวฟันจึงมักถูกเสียดสีซ้ำ และนี่คือเหตุผลที่แผลบางจุดหายช้ากว่าที่ควร
ข้อสรุปเชิงปฏิบัติคือ แผลเล็กที่ลิ้นอาจสร้างปัญหามากกว่าแผลใหญ่กว่าที่กระพุ้งแก้มด้านใน และนั่นไม่ได้แปลว่าแผลที่ลิ้นอันตรายกว่า
สาเหตุที่พบบ่อยของแผลที่ลิ้น
| กลุ่ม | ลักษณะ | ข้อสังเกต |
|---|---|---|
| การกัดลิ้น | แผลเดี่ยว มักนึกออกว่ากัดตอนไหน | พบบ่อยเวลากินเร่งหรือพูดไปกินไป ถ้ากัดที่เดิมซ้ำ ๆ ควรให้ทันตแพทย์ดูว่ามีฟันคมหรือการสบฟันที่เกี่ยว |
| แผลร้อนใน | แผลกลมหรือรี ขอบแดง กลางขาวหรือเหลือง | NIDCR ระบุว่ายังไม่ทราบสาเหตุแน่ชัด แต่อาจถูกกระตุ้นจากการบาดเจ็บ ความเครียด การสูบบุหรี่ หรือการขาดโฟเลต ธาตุเหล็ก วิตามินบี 12 |
| การเสียดสีจากฟันหรืออุปกรณ์ | แผลที่ด้านข้างลิ้นตรงแนวฟัน มักกลับมาที่เดิม | เป็นสาเหตุที่แก้ได้จริง ควรให้ทันตแพทย์ตรวจ |
| อาหารร้อนหรือของแข็งบาด | แผลตื้น เกิดหลังเหตุการณ์ที่นึกออก | มักหายเองเมื่อไม่มีอะไรมากระทบซ้ำ |
| ปากแห้ง | ลิ้นแห้ง แสบ โดยเฉพาะเมื่อกินของเผ็ดหรือเค็ม | NIDCR ระบุว่าอาหารเผ็ดหรือเค็มอาจทำให้แสบหรือเจ็บเมื่อปากแห้ง และปากแห้งไม่ใช่เรื่องปกติของการสูงวัย |
ดูแลอย่างไร และเมื่อไรควรพบแพทย์
หลักการดูแลไม่ต่างจากแผลในปากตำแหน่งอื่น คือลดสิ่งที่มากระทบและจัดการความเจ็บ แต่สิ่งที่ทำได้จริงต่างกันเล็กน้อย
- สิ่งที่ป้ายหรือแปะมักอยู่ได้ไม่นานบนลิ้น เพราะลิ้นขยับตลอดและมีน้ำลายมาก
- การเลี่ยงของเผ็ด เปรี้ยว เค็มจัด และแข็ง มีผลชัดกับแผลที่ลิ้น เพราะมันสัมผัสอาหารโดยตรง
- NHS ระบุสูตรน้ำเกลือบ้วนปากคือเกลือครึ่งช้อนชาในน้ำอุ่นหนึ่งแก้ว บ้วนแล้วบ้วนทิ้ง ห้ามกลืน
- ถ้าแผลอยู่ที่ด้านข้างลิ้นและกลับมาที่เดิม ให้ทันตแพทย์ดูเรื่องฟันคมหรือการสบฟัน
| สถานการณ์ | ควรทำ | ที่มา |
|---|---|---|
| แผลหรือก้อนที่ลิ้นอยู่นานเกิน 3 สัปดาห์ | พบแพทย์หรือทันตแพทย์ | NHS |
| เจ็บจนกินหรือดื่มลำบาก | พบแพทย์ | NIDCR |
| แผลต่างจากที่เคยเป็น หรือมีเลือดออก | พบแพทย์ | NHS / nidirect |
รายละเอียดเกณฑ์ทั้งหมดอยู่ที่ แผลในปากแบบไหนควรไปพบแพทย์